Bezoek Matendo Trainingscentrum in Kibaale

Na de avonturen in en met het wild, brengt gids/chauffeur Amos ons naar de stad Mubende waar Jackson Kasozi, onze contacpersoon voor Matendo in Uganda, ons zal opwachten. De afspraak met hem hebben we op verschillende manieren, lange tijd tevoren, bevestigd. We zullen elkaar ontmoeten in een restaurantje, een voor ons bekende ontmoetingsplaats. We krijgen echter onderweg een telefoontje dat Jackson helaas niet kan komen. De reden is een plotseling ingeplande meeting met een hooggeplaatst persoon in Hoima. Daar zetelt de koning van Bunyoro-Kitara, waar Jackson Prime Minister is. Zie hiervoor ook mijn blog Een afspraak met de Prime Minister.
Jackson probeert contact te krijgen met Robert, zijn zoon, en vraagt hem ons op te wachten. Maar Robert woont in Mukono en het regelen van vervoer en de afstand maakt dat hij er pas de volgende dag kan zijn. En zo zijn we weer back-to-the-basic waar 'may be tomorrow' een kwellende uitspraak is. Er zit niets anders op dan de verwachtingen bij te stellen en een nieuwe afspraak te maken.

De volgende dag ontmoeten we Robert daadwerkelijk en het is een vrolijk weerzien. Ik trok in 2010 veel met hem op in de school waar zowel hij als ik lesgaf. We rijden met Robert naar het plattelandsgebied Kibaale, naar het geboortedorp van Jackson waar hij het project Matendo heeft opgezet. Robert is ook welbekend in de streek en heeft zich de maanden ervoor actief ingezet voor Matendo. Zo staat er midden in het dorp Ngangi een groot billboard met de verwijzing naar het Trainingscentrum Matendo.

Matendo Beroepstrainingscentrum

Met de nieuw aangestelde coördinator Josephine kan Robert het goed vinden en samen leiden ze ons rond in het dorp en het trainingscentrum van Matendo. Zie voor foto's en verslaglegging ook het laatste nieuws op de website van Matendo

We brengen een aantal praktische cadeaus voor het trainingscentrum, van hairextensions voor het kappersvak tot een voetbal. Zie voor de achtergrond van dit cadeau mijn blog Een voetbal en een tv

We treffen een verzorgde administratie van het aflopen jaar. Er zijn 60 studenten gedurende 3

Josephine en Robert nemen de voetbal voor de studenten in ontvangst

termijnen ingeschreven geweest. Helaas is de watervoorziening bij het trainingscentrum die met financiering van ons gerealiseerd zou worden, nog steeds niet gebouwd. De redenen die ze aangeven zijn niet helder. Dat is een flinke teleurstelling want beschikbaar en schoon drinkwater bij het Trainingscentrum is essentieel voor de overheid om het te voorzien van een erkende status.
Tijdens ons bezoek, februari 2015, zijn er 6 studenten aanwezig. Josephine verwacht dat er de komende weken meer zullen binnenstromen. Ze hebben net een lange vakantie, een reguliere stop van december tot en met januari, achter de rug.

Als toerist in Uganda

In februari 2015 reis ik naar Uganda voor mijn jaarlijks bezoek. Kobi, mede-bestuurslid van Matendo, reist mee. We hebben tevoren een toeristische trip geboekt om het natuurschoon in de wildparken van Uganda te beleven.

Plot 99
Allereest bezoeken we Lenke, die ik in 2010 ontmoette in Besaniya, Mukono. Ze heeft zich gesettled in Masaka waar ze een restaurant met de naam Plot 99 is begonnen. Het is een bloeiende zaak geworden. Mede door het aanbod van westerse gerechten (zoals Belgische frieten!) en de rustige ligging is het een gewilde plek voor westerse vrijwilligers. Maar ook de lokale bevolking weet de plek in toenemende mate te vinden.
Naast het restaurant hebben Lenke en Reggie de stichting Ugogreen opgericht waarin ze activiteiten opzetten voor een duurzame ontwikkeling in de streek.

Lake Bynyonyi
Vanuit Masaka maken we een 6-daagse trip, georganiseerd door reisorganisatie YourWayTours gerund door een jong Nederlands-Ugandees stel. We reizen eerst naar Lake Bunyonyi. Dit is een eilandengroep in het zuidwesten van Uganda, tegen Rwanda aan, en een populaire bestemming voor toeristen. De natuur is er wonderschoon en ook de accommodatie. Ik kan mijn hart ophalen met het bespieden van de kleurrijke vogels, zie hiervoor mijn fotoboek Birds in Uganda We roeien in een uitgeholde boomstam over het meer, laten ons verrassen door Yared, een soort van propper, die ons spontaan zijn familie binnenloodst en overnachten in een hut met uitzicht

Accommodatie Byoora-Amagara

Uitzicht vanuit de hut over Lake Bunyonyi

over het meer. Met al deze luxe laat Uganda zich van een geheel andere kant ontdekken.

Bush Lodge - N.P. Queen Elisabeth
Vervolgens reizen we met de gids Amos naar het National Park Queen Elisabeth. We overnachten in Bush Lodge, die zijn naam eer aan doet. Het is een kampement midden in het wildpark. We mogen als het donker is niet alleen de tent uit, want het wemelt er van de nijlpaarden die 's nachts uit het water komen.

Tenthuis in Bush Lodge

Uitzicht op de rivier

We maken in de vroege morgen en ook 's avonds een aantal 'gamedrives' met chauffeur/gids Amos. Hij kent de weg dwars door het wildpark op zijn duimpje en het is wild dat we zien overtreft onze verwachtingen: leeuwen van zeer nabij, olifanten, een reuze-python vlak voor onze wielen, een hyena die rondom onze auto loopt.

Een voetbal en een tv

Na een opbouw van ongeveer 7 jaar is het Matendo Beroepstrainingscentrum onlangs van start gegaan. Ik wist nog niet van dit heugelijke feit en ben blij verrast dat het zo ver is. Het is een lange, moeizame weg geweest voor Jackson. Maar het resultaat is daar!
Een project dat een lange ontwikkeltijd heeft, is meestal duurzamer dan een in korte tijd uit de grond gestampte locatie. Ook tijdens deze reis hoor ik weer teveel over projecten die van korte levensduur zijn. Als het proces te snel gaat, is het gevaar dat de verantwoordelijkheid niet wordt gedragen door de plaatselijke bevolking.

Manager Josephine in gesprek met de vader van een student

In totaal zijn er nu 25 studenten van 15 tot 26 jaar. Ze volgen een training voor een vak, dat hen later in staat stelt om in eigen levensonderhoud te voorzien: naaien, haarverzorging, techniek, metselen etc. Naast een aantal vakleerkrachten is er een manager aangesteld: Josephine. Een hartelijke jonge vrouw met pit, die goed overzicht heeft. Ik hoor van verschillende kanten positieve berichten over haar.
Omdat sommigen studenten van ver komen, is er naarstig naar huisvesting gezocht. In het trainingscentrum is een slaapzaal voor de jongens ingericht en Jackson heeft zijn huis afgestaan voor de meiden.

Student met de naaileerkracht 

Ondersteuning weeskinderen

Leren metselen

’s Morgens vroeg arriveert er nog een nieuwe studente. Ze wordt gebracht door haar zus. Matras en tas onder de arm geklemd, met z’n drieën op de boda boda. Josephine doet de intake en helaas, zoals bijna de helft van de studenten, is ze weeskind. Dat betekent dat ze geen ouders heeft om haar financieel te ondersteunen. Het schoolgeld heeft het trainingscentrum hard nodig om verder te ontwikkelen. Want, hoe mooi ook dat het is gestart, er ontbreekt nog van alles. Toch wordt het meisje opgenomen. De verwachting is dat als het centrum eenmaal goed draait, de overheid het goede voorbeeld ziet en zal bijspringen.

Het vak kapster: een echte kunst

Een voetbal en een tv
Ik krijg een uitgebreide rondleiding door het centrum. Na afloop wordt de hele groep bij elkaar geroepen voor de peptalk van Jackson. Dat kan hij als geen ander. Verder word ik officieel geïntroduceerd (dat is in Uganda een plechtig moment) als de vertegenwoordiger van Matendo Nederland.
Na afloop van de speech, het Engels wordt vertaald in de locale taal Luganda, krijgt de groep de gelegenheid om aan mij vragen te stellen.

Praktijkonderwijs techniek

Een welbespraakte jongen omlijst zijn vraag met veel loftuitingen en dankbaarheid voor de kans die hem geboden wordt om zich te ontwikkelen. En de watervoorziening waar Matendo Nederland in investeert is ook prachtig. Maar graag een voetbal en een TV (binnenkort voor de WK). Want jongens die hun thuis hebben in het centrum, vervelen zich kapot 's avonds. Het dorp is ver weg en er niets te beleven op de heuvel waar het centrum is gebouwd. Elektriciteit is wel aangelegd maar er is nog geen geld om maandelijks de stroom te kopen. En er zijn ook nog veel te weinig materialen om mee te oefenen.
Ik adviseer hen gezamenlijk een lijst te maken met alles wat nodig is. En samen met de staf daarin de prioriteiten aan te geven.
Het zal een lange lijst worden verwacht ik.

De groep studenten en leerkrachten, maart 2014

Naar Matendo in Kibaale

Op afgesproken tijd, 10 uur 's morgens, word ik opgehaald door Jackson en chauffeur. Zij komen uit Kampala en hebben er al een aantal uren rijden op zitten. Van Masaka rijden we binnendoor naar Kibaale. De afstand is ongeveer 200 km over hobbelige zandwegen. Er zijn geen richtingaanwijzers. Als we in sommige dorpen aan mannen vragen of we links of rechts moeten, wordt er druk heen en weer gewezen. Onze Ugandese chauffeur, Francis, gelooft hen meteen. Ik zit achterin de auto en heb een kaart van Uganda. Tot 2x toe zie ik dat we een foute afslag nemen. Dat laat ik Francis zien maar die gelooft de kaart niet en mij als vrouwelijke, blanke buitenstaander al helemaal niet. Blik op oneindig en je komt er wel lijkt hij te denken. En in Kibaale komen doen we! Al rijden we zo'n beetje 2 uur om.

De reis gaat over droge, stoffige wegen vol met gaten en kuilen. Het is heet in de auto zonder airco. De open ramen moeten vaak dicht omdat er bij het passeren van een auto een dichte, mistige stofwolk ontstaat. Bij aankomst zit alles onder een laag rode stof, inclusief wijzelf. Een welbekend verschijnsel in Uganda.

Francis en Jackson

De Ugandese pot

Eten wat de pot schaft
In de enige stad die we passeren, Mubende, eten we in een lokaal restaurantje de Ugandese pot (matooke, bruine bonen, vlees, rode pindasaus en rijst). Ergens ver achter het restaurantje, tussen de bananenbomen is een latrine. In een stad als deze meestal met vliegen en stank. Maar ja, je moet wat.
Na 8 uur hobbelen over slechte wegen, bereiken we in de schemer het dorp Ngangi in Kibaale.

Het (ouderlijk) huis van Jackson blijkt sinds kort in gebruik genomen door studenten van het Matendo Trainingscentrum. Zie verder blog Een voetbal en een tv.
Het zijn 6 meiden en 2 begeleidsters in huis. Ze hollen rond om de avondmaaltijd klaar te maken en onze bedden in gereedheid te brengen. Op mijn komst hadden ze niet gerekend en ik stel voor om op de bank te slapen. Maar daar komt niets van in. Stel je voor, een blanke op een sofa in de kamer!

Dansen en zingen tot je er bij neer valt

Het wordt een gezellig maaltijd, wederom met het lokale voedsel. In het huis is geen stromend water en elektriciteit en we eten bij het licht van een olielamp. Eerst zijn de meiden heel verlegen maar het ijs breekt snel als Jackson me introduceert: Ze hoeven zich niet onderdanig te gedragen, ik ben als een vriend en familie van hen. Een 2-jarig jongetje staart voortdurend naar mijn blote voeten. Zo wit….dat heeft ie nog nooit gezien, zegt de moeder.

Het huis is afgelegen, het is er doodstil en pikkedonker. Na de afwas die de meiden buiten in het donker doen, klinkt er vrolijk gezang uit hun slaapvertrek. Ze dansen, zingen, yellen en trommelen (op een jerrycan). De voorzang doen ze bij toerbeurt. En het gaat aan één stuk door. Ik doe een tijdje mee en beleef een onvergetelijke avond.

Voor een duurzame toekomst

Tijdens het wachten op de deelnemers voor de NGO meeting, zie blog Oprichting NGO, krijgen we voldoende tijd om kennis te maken met het dorp Mpembwe. Lenke en Caroline zijn hier welbekenden. Ze grijpen de gelegenheid aan om te kijken wat de inwoners doen met de adviezen die ze de afgelopen periode kregen, zoals over een alternatieve vuurplaats.

Fuel saving stoves

Een prima uitgewerke stove die we aantreffen in Mpembwe 

In de 2 dorpen zijn demonstraties gegeven hoe je met simpele middelen zelf je vuurplaats efficiënter maakt. Er wordt doorgaans op open vuur gekookt. Dit geeft vervuiling en warmteverlies. De alternatieve vuurplaats wordt gemaakt van modder, soms gemixt met stro of as of stenen. Er zijn geen speciale gereedschappen voor nodig en iedereen kan het zelf maken. Vanwege het ontwerp brandt het vuur efficiënter, is er minder brandstof nodig en verminderde productie van rook. Zie verder een artikel over deze methodiek Firewood saving stoves

Het is hoopgevend wat we aantreffen. Sommigen vuurplaatsen staan er prachtig verzorgd bij. Bij een aantal kunnen er nog wat tips gegeven worden. Het is belangrijk dat de vrouwen zelf de winst die het hen oplevert, gaan ervaren. Sommige hebben er nog niet aan gewerkt, omdat ze er het nut nog niet van in zien. Iets wat je je hele leven al op hun manier doen, ga je niet zomaar veranderen. Maar ook dit is een proces. Tijd nemen voor de intrinsieke motivatie!

De moeder van 8 kinderen

Een plaatje van de chaos

Orde en netheid
We schuiven ook aan op het erf van een moeder met 8 kinderen. Zij heeft haar stove redelijk voor elkaar in een apart stookhutje. In huis ziet het er niet best uit. Het zijn 2 hokjes van 1½ x 1½ en een onbeschrijflijk chaos. Een berg mais in een hoek, de vloer ligt bezaaid met kleren en afval, hier en daar een verfrommeld schoolboek. Hier woont en slaapt ze met haar 8 kinderen. Zoals zoveel vrouwen is er geen man: dood (Aids) of gewoon vertrokken. Ook deze vrouwen worden door de overheid verplicht om voor het gezin een aantal voorzieningen te treffen. Zoals het hebben van een latrine en orde en reinheid. De moeder beschikt over niets van dit alles en als er controle zou zijn vanuit de overheid, dan riskeert ze zelfs een gevangenisstraf van een aantal weken. Of een werkstraf (zoals het schoonmaken van latrines!)
Ze belooft Caroline beterschap en bij een volgend bezoek zal het op orde zijn. Caroline verzucht: mooie wetgeving maar de overheid investeert er is niets in. Controle? Laat me niet lachen.

Stenen maken
In Uganda worden stenen doorgaans gebakken in een houtoven. Dit is een langdurig proces en kost veel brandstof. Reggie heeft voor het dorp

Het apparaat waar de stenen handmatig mee worden gemaakt

Mpembwe gereedschap aangeschaft om op een geheel andere wijze stenen te maken, de zogeheten ISSB (Interlocking Stabilised Soil Bricks). Het enige dat nodig is cement, rivierzand, murram (fijne rode aarde) en water.

Honderden stenen liggen al klaar. Het moeten er 5000 worden.

Met de stenen zal een modelhuis gebouwd worden. Het dorpshoofd is gevraagd een van de meest kwetsbare gezinnen naar voren te schuiven. Dat is het gezin van Jemeo geworden, een alleenstaande vrouw met 9 kinderen waarvan er 1 gehandicapt is. Zij mag in het huis gaan wonen als het klaar is. Haar zoons werken er nu hard aan mee om de 5000 stenen die nodig zijn, voor elkaar te krijgen.
Er zijn nog andere mannen in het dorp die meehelpen. Ze krijgen geen loon maar dagelijks een lunch aangeboden die Jemeo, met geld van UgoGreen, voor de werkploeg klaarmaakt.

Ook de kinderen eten mee met de warme lunch

Oprichting NGO

Afwachten of er meer vrouwen komen

Om meer mogelijkheden te hebben voor ontwikkelingssamenwerking, kan het oprichten van een lokale NGO van belang zijn. NGO's worden door politici meestal ‘maatschappelijke organisaties’ genoemd.
Het bestuur van een lokale NGO bestaat uitsluitend uit leden van de lokale bevolking.

Er zijn 2 dorpen in het plattelandsgebied van de omgeving van Masaka waar Lenke en Reggie van UGoGreen diverse activiteiten ontplooien. Het plan is om een NGO op te richten. Ik ga een aantal keren met hen mee naar de community's.

Eerste van links is Caroline

We gaan op zoek naar vrouwen die zich als bestuurslid willen verbinden aan de NGO. Er is bewust gekozen om hier vrouwen voor te vragen. Women-empowerment wordt in alle activiteiten meegenomen. Er zijn een aantal namen verzameld en via de telefoon maken we afspraken voor een meeting.
Voor dit soort bezoeken is Caroline van levensbelang. Ze is Ugandees, maatschappelijk werker en spreekt de lokale taal.

De nieuwe NGObestuursleden  van Vuuma

Vuuma village
Na een Ugandees halfuurtje is iedereen gearriveerd en kan de vergadering beginnen. Een onderwijzeres, die ook gevraagd wordt toe te treden, noteert meteen de besluiten. Na wat over en weer gepraat, zijn er al snel 3 "ja, ik wil" uitspraken.
Op naar het volgende dorp.

Mpembwe village
Hier wordt het wachten voor we kunnen beginnen met de meeting wat langer dan een Ugandees halfuurtje. We maken een rondje door het dorp en krijgen alle tijd om kennis te maken met de bewoners. Zie verder in blog Een duurzame toekomst.

In Mpembwe village is UGoGreen begonnen met een project om op een alternatieve manier stenen te maken voor het bouwen van een huis. Een interessant proces. Zie hierover ook het blog Een duurzame toekomst. De mannen die er hard aan werken krijgen een lunch aangeboden. Een voor het bestuur beoogde vrouw is druk bezig met het klaarmaken van de lunch en heeft voorlopig nog geen tijd voor de meeting. Van de andere vrouw is niet bekend waar ze is.
Maar aan het einde van de middag ook hier een succes. Na een aantal informatieve vragen zeggen de vrouwen volmondig ja tegen hun nieuwe functie.
De kick-off van de NGO is volgende week gepland. Dan worden het voltallige bestuur bijeen verwacht in coffeehouse Plot 99 van Lenke en Reggie in Masaka.

Leren nuanceren

Ontwikkelingswerk: Biedt onderwijs in plaats van kleren
Een veel gehoorde uitspraak van (ervaren) ontwikkelingswerkers is dat een land als Uganda verder geholpen moet worden door mensen onderwijs te bieden. 
Breng geen kleren of afgedankte hardware uit het westen, maar educatie!
Dat lijkt heel aannemelijk. Maar simpel is de redenering niet. Want scholen bouwen en leerlingen sponsoren is niet meteen de ideale oplossing. De jongere die een kans krijgt om naar school te gaan (zie hiervoor ook mijn blog Een gesponsorde leerling), moet het wel doen met het Ugandese schoolsysteem. Dat bestaat uit rijtjes leren, als A de vraag is, dan is B het antwoord. Het is zwart of wit. Er worden geen nuances aangeleerd, meerdere antwoorden zijn niet mogelijk. De vrijheid van associatie wordt niet door onderwijs of samenleving meegegeven. Het zit niet in hun aard.
Dat staat het denken, een visie, planning op een langere termijn in de weg.

Goed versus slecht
Waar doe je goed aan? Wat wil de Ugandees zelf? Vullen wij het toch nog steeds te veel voor hen in? Wil de Ugandees wel iets?
In ieder geval staat men niet open voor inmenging van de westerse wereld in hun overtuiging. Dat is onlangs weer gebleken met de ondertekening van de anti-homo wet en de wet op de pornografie.
In het onderwijssysteem worden geen nuances geleerd. Dus hetero is goed, dat is gericht zijn op voortplanting,voortzetting van het ras. Homo zijn is slecht en pervers.
Ik had het niet als zodanig ingeschat maar 95 % van de bevolking staat achter deze mening. En de president Museveni is door zijn ondertekening een held.
Zie de krantenberichten die ik vandaag in de Daily Monitor aantrof.

Gevolg van de onlangs getekende wet op pornografie: verbod op dragen van minirok of andere vormen van uitdagende kleding

Van zulke berichten word je niet vrolijk.
Tja, wat staat ons te doen? Welke weg moeten we inslaan met ontwikkelingswerk. Ons volledig terugtrekken? Aan de kant blijven staan toekijken? Dat is ook een keuze.

Iets of niets?
Voorlopig blijft Uganda voor mij een interessant land. Ik heb niet het idee dat ik zo goed ben en dat ik mensen moet helpen. Ik heb ook niet het idee dat de kindjes er blijer van worden als ze hun shirtjes en jurkjes met gaten inruilen voor frisse nieuwe kleding. En dat ze er beter van worden als ze voortaan op sportschoenen lopen in plaats van op blote voeten. In de community's die ik de afgelopen dagen bezocht, lijkt het erop dat men zich daar absoluut niet druk om maakt. En daarmee is mijn overtuiging duidelijker geworden dat de gedachte van het brengen van kleren alleen maar 'witte' gedachten. Zo leven wij.

Voor mij is het niet zwart of wit om iets of niets te ondernemen. Voor mij is het de uitdaging, de nieuwsgierigheid. Of noem het de nuance om een weg te vinden.

Wat vinden jullie? Reacties welkom.