Leren nuanceren

Ontwikkelingswerk: Biedt onderwijs in plaats van kleren
Een veel gehoorde uitspraak van (ervaren) ontwikkelingswerkers is dat een land als Uganda verder geholpen moet worden door mensen onderwijs te bieden. 
Breng geen kleren of afgedankte hardware uit het westen, maar educatie!
Dat lijkt heel aannemelijk. Maar simpel is de redenering niet. Want scholen bouwen en leerlingen sponsoren is niet meteen de ideale oplossing. De jongere die een kans krijgt om naar school te gaan (zie hiervoor ook mijn blog Een gesponsorde leerling), moet het wel doen met het Ugandese schoolsysteem. Dat bestaat uit rijtjes leren, als A de vraag is, dan is B het antwoord. Het is zwart of wit. Er worden geen nuances aangeleerd, meerdere antwoorden zijn niet mogelijk. De vrijheid van associatie wordt niet door onderwijs of samenleving meegegeven. Het zit niet in hun aard.
Dat staat het denken, een visie, planning op een langere termijn in de weg.

Goed versus slecht
Waar doe je goed aan? Wat wil de Ugandees zelf? Vullen wij het toch nog steeds te veel voor hen in? Wil de Ugandees wel iets?
In ieder geval staat men niet open voor inmenging van de westerse wereld in hun overtuiging. Dat is onlangs weer gebleken met de ondertekening van de anti-homo wet en de wet op de pornografie.
In het onderwijssysteem worden geen nuances geleerd. Dus hetero is goed, dat is gericht zijn op voortplanting,voortzetting van het ras. Homo zijn is slecht en pervers.
Ik had het niet als zodanig ingeschat maar 95 % van de bevolking staat achter deze mening. En de president Museveni is door zijn ondertekening een held.
Zie de krantenberichten die ik vandaag in de Daily Monitor aantrof.

Gevolg van de onlangs getekende wet op pornografie: verbod op dragen van minirok of andere vormen van uitdagende kleding

Van zulke berichten word je niet vrolijk.
Tja, wat staat ons te doen? Welke weg moeten we inslaan met ontwikkelingswerk. Ons volledig terugtrekken? Aan de kant blijven staan toekijken? Dat is ook een keuze.

Iets of niets?
Voorlopig blijft Uganda voor mij een interessant land. Ik heb niet het idee dat ik zo goed ben en dat ik mensen moet helpen. Ik heb ook niet het idee dat de kindjes er blijer van worden als ze hun shirtjes en jurkjes met gaten inruilen voor frisse nieuwe kleding. En dat ze er beter van worden als ze voortaan op sportschoenen lopen in plaats van op blote voeten. In de community's die ik de afgelopen dagen bezocht, lijkt het erop dat men zich daar absoluut niet druk om maakt. En daarmee is mijn overtuiging duidelijker geworden dat de gedachte van het brengen van kleren alleen maar 'witte' gedachten. Zo leven wij.

Voor mij is het niet zwart of wit om iets of niets te ondernemen. Voor mij is het de uitdaging, de nieuwsgierigheid. Of noem het de nuance om een weg te vinden.

Wat vinden jullie? Reacties welkom.

Een gesponsorde leerling

Gebouw van de middelbare school, Shafic in schooluniform

I have problems, can you please come?

Zo luidde de vraag die Lenke via de telefoon van Shafic kreeg.
Shafic is een van de jongeren die via de organisatie van Lenke en Reggie, UGoGreen, een studiebeurs krijgt. De (kost)school is ongeveer een kwartier rijden vanaf Masaka. De toon van de jongen was dusdanig serieus dat Lenke besloot om polshoogte te nemen. Ik ga met haar mee.

De bezittingen van Shafic

We worden ontvangen in het kantoor van de hoofdonderwijzer waar ook een aantal andere docenten rondhangen. Een van hen krijgt de opdracht om de jongen op te halen en al snel komt Shafic zijn verhaal doen. Het blijkt niet om een gezondheids-, maar om een geldprobleem te gaan.

Het schoolgebouw ziet er goed uit aan de buitenkant. De school staat goed aangeschreven.
Overdag is de slaapzaal op slot, maar omdat Shafic ons iets moet laten zien, krijgt hij toestemming voor een sleutel. De jongensslaapzaal is nogal verwaarloosd. Een schamel stapelbed, spijkers aan de muur waar hun kleren aan hangen, schoolboeken ergens op een plankje gestapeld. Hier een daar een open blauwe emmer. Eentje is omgevallen en de

gehele slaapzaal is gevuld met een doordringende urinegeur.

De slaapzaal

Shafic ziet er onberispelijk uit met een gladgestreken lichtblauwe pantalon en een hagelwit overhemd. Dat vind ik altijd zo verwonderlijk, die kraakheldere en nette kleding van de Ugandese mannen en vrouwen, ongeacht vanuit welke leefomstandigheden ze komen.

Gemakkelijk is niet duurzaam
Om de sponsoring voor school te behouden, wordt van Shafic verwacht dat hij zijn best doet en goede resultaten behaald. Hij zit pas 2 maanden op deze school en hij lijkt nog niet geheel door te hebben hoe hij de beste resultaten kan behalen. Met name als goed eindresultaat voor zichzelf.
Hij zou zijn de kans voor onderwijs moeten benutten door zelf keihard te studeren. Maar hij zoekt nu naar een gemakkelijke weg: als je het handig aanpakt, kun je ook op een bepaalde manier punten kopen. Mzungu Lenke gaat er niet op in en geeft hem te verstaan dat hij zijn tijd en energie beter kan besteden aan het bijspijkeren van zijn wiskunde. Daarmee kun je uiteindelijk zelfstandig en een betere toekomst tegemoet gaan.

Een afspraak met de Prime Minister

Tijdens mijn verblijf in Uganda in 2010 ontmoette ik Jackson Kasozi. Ik werd aan hem voorgesteld door zijn zoon Robert, die leraar was op de meisjesschool waar ik computerles gaf. Jackson was in zijn geboortestreek Kibaale bezig met het opzetten van een Beroepstrainingscentrum voor jongeren van 13 tot 24 jaar. Daarmee samenhangend wilde hij de levensomstandigheden van dit plattelandsgebied verbeteren. Aan de ontwikkeling van het trainingscentrum was een kerkelijke gemeenschap uit Engeland verbonden waar Jackson zelf als dominee 10 jaar had gewerkt. Maar veel hulp was nodig en Jackson vroeg me mee te helpen het project verder uit te werken. Het was een mooie uitdaging en om een goede basis te hebben in Nederland richtte ik een stichting op onder de naam Matendo.

Watervoorziening

Waterpomp in het dorp Ngangi

We besloten dat Matendo zich zou richten op de watervoorziening in de community waar het Trainingscentrum in opbouw was. De Engelse donoren financierden het centrum. In overleg met de lokale dorpshoofden werden plekken aangewezen voor de bouw van waterpompen. In projectvorm heeft Matendo nu 3 waterpompen kunnen realiseren.

Van Reverand tot Prime Minister
Jackson was een ideale contactpersoon voor de stichting Matendo. Hij kende zijn geboortestreek Kibaale als geen ander, was welbespraakt en communicatief op alle niveaus. Of het nu met niet-geschoolden in de community was als met een directeur van een nationaal waterbedrijf in Nederland (tijdens een kort verblijf in Nederland in 2011). Overal maakte hij indruk. Daarnaast heeft hij een lange termijn visie, iets wat bij menig Ugandees ontbreekt. Zo had hij een indrukwekkend ontwikkelingsplan voor het district Kibaale.

In 2012 werd Jackson gevraagd om toe te treden als 1e adviseur van His Majesty Solomon Gafabusa Iguru van het Bunyoro Kingdom.

His Majesty en Jackson tijdens ons bezoek in 2013

De 5 districten van Bunyoro-Kitara - onderste is Kibaale

Een koninkrijk in Uganda
Sinds de invoering van de Grondwet van Uganda in 1995 zijn 4 koninkrijken als zodanig door de regering van Uganda erkend: Boeganda, Bunyoro-Kitara, Busoga en Toro. Elk van dezen heeft een eigen beperkt politiek systeem, een eigen vorst en een eigen vlag.
Het koninkrijk van Bunyoro-Kitara is bestaat uit 5 grote districten. Kibaale is daar eentje van.

Rev Jackson Nsamba Kasozi, the prime minister of Bunyoro Kingdom

Het is plattelandsgebied, de bevolking is arm en weinig ontwikkeld. Maar het gebied is rijk aan grondstoffen, met name olie en mineralen en biedt grote kansen voor ontwikkeling. Op dit moment is er een strijd gaande om die ontwikkelingsmogelijkheden daadwerkelijk aan de bevolking toe te kennen. Zie het artikel dat onlangs verscheen in de Daily Monitor waarin Jackson de regering oproept om alle bezittingen terug te geven aan het koninkrijk: Bunyoro demands return of property

Doel bezoek
Om rapport uit te brengen over de 3e waterpomp die Matendo heeft gerealiseerd, plande ik deze reis naar Uganda. De eerste dagen zou ik in Masaka verblijven om Lenke en Reggie te bezoeken en me te verdiepen in de projecten die hun stichting UGoGreen is aangegaan.

Het afgelopen jaar was mijn contact met Jackson vanuit Nederland moeizaam. Hij had een zeer drukke agenda, veel op reis met His Majesty en rende van de ene naar de andere conferentie. Ik heb hem geregeld voorgesteld een ander contactpersoon naar voren te schuiven. Maar Jackson wil het nadrukkelijk zelf blijven doen omdat het contract bij de koning tijdelijk is.

Dan maar zondag
We kwamen overeen dat de maand maart heeft meest gelegen kwam voor mijn bezoek. We spraken af dat ik donderdag met Jackson naar Kibaale zou reizen. Helaas loopt het toch weer anders. De koning is ziek en Jackson moet hem in van alles vervangen. Zo heeft hij a.s. vrijdag een afspraak met de Minister van Binnenlandse zaken van Uganda in het residentieel paleis in de stad Hoima.
Jackson kan niet eerder dan zondag met mij naar Kibaale reizen.

Vogels spotten

Om kwart voor 7 vanmorgen heb ik voor de poort van mijn B&B Vila Katwe afgesproken met mijn vaste boda boda jongen. Maar hij staat er niet en de kans die ik hem geef van 7 minuten speling, grijpt hij niet. Oké, voor hem tien andere welwillende chauffeurs. Om 7 uur heb ik bij de vogelhut van Nabajjuzi Wetland, net buiten Masaka een afspraak met een vogelkenner. Hij zal mij in een paar uur kennis bijbrengen van Ugandese vogels.

Tonny, vogelhut met uitzicht op Nabajjuzi Wetland

De birdguide is aanbevolen door Wycliffe, de gastheer van Vila Katwe. Ik maakte telefonisch de afspraak met Tonny en aan zijn stem te horen veronderstelde ik dat hij een vrouw was. Toen Wycliffe me gisteravond nog ter voorbereiding een dikke vogelbijbel kwam brengen, moest hij er wel om lachen. Nee nee, het is een jongeman. En, ik moest het met nadruk horen, hij was geen homo.
Anyways, ik ben de discussie maar niet aangegaan. En voor iedereen die het wil weten: ik merk en zie niets op straat of in de krant over dit onderwerp waar de gemoederen bij ons zo hoog voor oplopen.

Ross's Turaco, prachtig en heel bijzonder in de vlucht

Tonny heeft een goeie telescoop en hij blijkt een echte kenner. Hij werkt voor Nature Uganda, the East Africa Natural History Society. Moeiteloos en snel zoomt hij de telescoop in op de vele verschillende vogels. We kijken van de uitkijktoren uit over het moeras. Daarnaast ondernemen we ook een wandeling door een stukje oerbos.

Ik ben de enige deelnemer en Tonny laat me enthousiast de vogels die we spotten in zijn boek zien. Na een aantal uren heb ik 30 verschillende soorten opgeschreven. Prachtige vogels in tropische kleuren. Ik heb ze perfect kunnen zien door de telescoop, maar ben ook dik tevreden met mijn nieuwe lichtgewicht 8x20 Leitzkijker.
Ik heb ook wat proberen vast te leggen met mijn camera, maar die is niet echt toereikend.

De special van dit gebied, de Shoebill, niet gezien. Maar dan wel: Sacred Ibis, Woodland Kingfishers, Black Headed Weavers, Scarlet chested Sunbirds, Rosses's Turaco, African Paradise Flycatcher, African Harrier Hawk etc.


.

Sommige zaken wennen nooit

Voor mijn jaarlijks bezoek ben ik weer in Uganda neergestreken. Doel van het bezoek is het rapporteren van de voortgang van de 3e waterpomp die we konden realiseren met donaties via de 1%Club. Daarnaast verzamel ik informatie over onderwerpen en projecten waar we ons als Matendo in een volgende fase op kunnen richten.

De eerste dagen ben ik in Masaka, het dorp waar Lenke en Reggie Plot 99, een restaurant, hebben. Zie hiervoor het blog Een dappere Belg in Masaka dat ik vorig jaar schreef. Naast het restaurant hebben ze verschillende (sociale) projecten opgestart onder de naam UGoGreen. Duurzaamheid van alles wat ze doen staat hoog in het vaandel: Buiding a sustainable future. De auto waarin ik ook mag rijden van Entebbe via Kampala naar Masaka lijkt in contrast met green. Maar als je over de drempel stapt om zelf auto te rijden in stad en ommeland van Uganda, dan is het zeker om aan te bevelen. In het chaotische drukte van de stad geldt het recht van de sterkste.....

Dit is Uganda
Het is altijd weer even wennen als ik geland ben op Afrikaanse bodem. De temperatuur, de omslachtigheid van afhandeling van administratieve zaken, de trage tred van de gemiddelde Ugandees, de speakers (met muziek of een live-prekende dominee) die dag en nacht schallen door de straten, de elektriciteit die hapert. Of, zoals onlangs is ingesteld in de regio Masaka (waar ik op dit moment verblijf): van vrijdag tot en met zondag overdag Power Off! `s Avonds na 6 uur floept het weer aan. Maar men neemt het niet zo nauw met de tijd en zondagavond was het pas half 9. Dan heb je intussen anderhalf uur in het donker gezeten want om stipt 7 uur, iedere avond, is het hier donker.
Maar ja, dat went.

Wat niet went
Boda boda's (brommers) en fietsen worden voor alle soorten van transport ingezet. Van het vervoer van mensen tot meubilair tot dieren.

Zondag op het heetst van de dag reden we door de hoofdstad Kampala. In de chaos van het verkeer rijdt een boda boda. 2 bundels met 10 levende kippen hangen ondersteboven met de poten vastgebonden aan de achterbumper van brommer. De chauffeur manoeuvreert behendig tussen het verkeer op de rotonde, de bungelende koppen raken nog net niet de grond. Op weg naar de kakelverse lunch.
Een volgende dag een soortgelijk tafereel: een vrij fors levend varken, vastgebonden onder een snelbinder van de boda boda.

Lenke is een uitzonderlijke dierenvriend. Maar ook zij laat de kippen levend met de boda boda arriveren bij haar restaurant. Om het proces van levende kip tot aan de curry die ze op de menukaart heeft, geheel mee te maken heeft ze het 'vermoorden' (zo heet dat op z'n Belgs) van de kippen aan de lijve aanschouwt. De portier van haar restaurant draait er zijn hand niet voor om. Geef hem een mes en met een goeie haal langs de keel zijn de beesten verlost van het aardse bestaan.

Een dappere Belg in Masaka

Ik ontmoette Lenke uit België in 2010 in Uganda. Als vrijwilliger waren we via Counterparts Travel neergestreken in het guesthouse Besaniya in Mukono. Naast vele gesprekken over de problemen die we overdag in onze projecten tegenkwamen, hadden we ook veel lol. Lenke was altijd de gangmaker in de
potjes Bonanza met andere de vrijwilligers. Verder hadden we een aantal overeenkomsten: we probeerden allebei computeronderwijs op te zetten, op verschillende locaties. We waren enthousiast, maar nog o zo groen vol met ‘witte’  ideeën!

Lenke hield niet van koken. Bij gezamenlijke maaltijden die we bij toerbeurt zelf klaarmaakten, hielp Lenke graag mee in het wassen en snijden, maar van koken en recepten heb ik geen verstand, zei ze.

Lunch in Plot 99 met Jackson, chauffeur, Lenke, Reggie

Nu ruim 2 jaar later staan de zaken er helemaal anders bij. Lenke besloot in 2011 haar baan en huis in België op te zeggen voor een nieuw leven in Uganda. Na een zoektocht en wikken en wegen is het uiteindelijk Plot 99 geworden, Coffeehouse & Lounge in Masaka.
Vanaf het eerste begin heeft ze alles opgezet. De locatie op een heuvel met prachtig uitzicht over de vallei, een keuken, personeel, heerlijke gerechten en alles zoveel als mogelijk gebaseerd op ecologische grondslag (UggoGreen).

Lenke, de duizendpoot in Plot 99

En Lenke? Die is de manager van Ugandees personeel, de duizendpoot in het geheel en bovenal: de bedenker van een heuse menukaart met heerlijke gerechten.

Tijdens ons bezoek ontmoeten we haar op het moment dat tijdens lunchtijd een drukte van belang is op het overdekte terras. Binnen werken een aantal bezoekers, met name Europese vrijwilligers, in alle rust op hun laptop met een gratis WiFiverbinding. Lenke is heel druk en ik ben verrast hoe zij zelf, maar ook haar personeel de zaak tot in de puntjes regelt. Het eten is heerlijk, prima service en ik wil iedereen die Masaka bezoekt, de zaak van Lenke van harte aanbevelen! Zie ook de Tripadvisor

In de dagen die we in Masaka doorbrengen, proberen we alle lunchgerechten uit en halen de verhalen op van die goeie tijd die we met de Besaniya-groep in Mukono hadden. Maar ook over alle moeilijkheden en uitdagingen die we in het (ontwikkelings)werk en in de omgang met Afrikanen ondervinden. We blijven wit en de balans met zwart is als een dans op een evenwichtsbalk.

Een afspraak in Uganda

Het is mei 2013. Na ruim een jaar zet ik voor de 3^e keer voet op Ugandese bodem. Het doel van het bezoek is tweeledig: kijken hoe het staat met de waterpompen die Matendo heeft kunnen realiseren en het bespreken van verdere plannen met Jackson Kasozi, de projectmanager van Matendo in Uganda. Jackson is   tevens onze gastheer tijdens het bezoek..
Ik reis met Kobi, medebestuurslid van Matendo in Nederland.
Tijdens ons verblijf van een kleine 2 weken, reizen we eerst Kibaale, de regio waar het project van Matendo is uitgezet. Daarna bezoeken we Hoima, de residentie van de koning van Buyoro-Kitara. Hier werkt Jackson als Prime Minister, eerste adviseur van de koning. Via Kibaale reizen we tenslotte naar Masaka voor een bezoek aan vrienden.
Hiernavolgend een aantal blogs over mijn belevenissen in Uganda in 2013.

Om 9 uur vertrek

Na een aantal jaren  zou ik beter moeten weten. Maar kersvers uit Nederland en geland in Uganda, trap ik er toch weer in...... afspraken in Uganda.

De laatste dagen voor vertrek naar Uganda is er veel te regelen. Schema’s. Afspraken. Tijd is tijd. Dat gevoel neem je mee in het vliegtuig. Met Jackson is afgesproken dat hij ons met chauffeur ophaalt vanuit The Boma Guesthouse in Entebbe. We moeten op tijd gaan rijden om voor donker in Kibaale te komen.  's Morgens 9 uur is de afspraak. Een paar minuten voor 9 uur staan we klaar. Om 10 over 9 telefoon van Jackson. Het wordt vanwege technische problemen met de auto een uurtje later. Tja, dat kan gebeuren. Even voor tienen weer telefoon: we zijn in de buurt, we zijn er zo. Waar is het ook al weer precies? Om kwart voor 11 weer telefoon: nog 10 minuten en we zijn er hoor. Uiteindelijk rijden ze om half 12 de poort van het guesthouse binnen.
We halen onze schouders op: we hadden het kunnen weten: we zijn in Afrika. 

Het is een lange rit naar Kibaale. De eerste 150 km gaat over asfalt wegen. Dat schiet best lekker op. Maar er zijn vele stops nodig. Voor water of voor air-time (beltegoed). Dan weer voor een bezoek aan een Deense man waar een pakketje afgeleverd moet worden. Die heeft een mooi plekje gevonden met zijn Ugandese vrouw. Ze doen in biogas.

Daarna lunchtime. Na 150 km wordt het asfalt vervangen door onverharde weg. Het is regentijd en het valt niet mee. De rode aarde van Uganda verandert in rode klei.  De auto glibbert van links naar rechts over de weg. Maar de chauffeur is behendig en manoeuvreert deskundig tussen de diepe sporen in de weg en de glibberige massa. Toch is het beter om je blik maar niet al te veel op de weg te hebben. De boda boda’s glibberen ook over de weg. Geregeld vervoeren ze 3 tot 4 personen . Alle weggebruikers proberen het midden van de weg aan te houden, want de zijkanten zijn of met diepe sporen of zo schuin dat je vanzelf van de weg schuift. En aan die uiterste zijkanten zijn voetgangers, mannen, vrouwen, kinderen. Je moet er niet aan denken hoe die geregeld omver gereden worden.

Het landschap is heuvelachtig en zo ook de wegen. Met een stevige auto kun je gemakkelijk tegen de glibberige heuvelachtige hellingen oprijden en door de diepe plassen. De overbeladen, gammele vrachtwagens hebben het er zwaar mee. Zo komen we in een file te staan van zo’n 5 vrachtwagens die de weg blokkeren. Er is een luidruchtige consternatie van veel mannen die het allemaal beter weten. We mogen niet uitstappen en bovendien ziet men ons niet vanwege de zwarte geblindeerde ramen. In deze regio zijn mzungu's nog niet zo veel in beeld en het zou de sfeer alleen nog maar onrustiger maken. Onze chauffeur neemt een kijkje, mengt zich niet in het geruzie en stapt vastberaden in de auto. Het lijkt ons en alle anderen erom heen onmogelijk, maar het lukt! Met 1 kant  door een greppel, we hangen bijna op de zij in de auto en op een haar na langs de gestagneerde vrachtwagens, verlaten we de file.

Na 7 uur rijden bereiken, een kwartier nadat de duisternis is ingevallen Hotel Starlight, Karaguza, in de regio Kibaale.