Een dappere Belg in Masaka

Ik ontmoette Lenke uit België in 2010 in Uganda. Als vrijwilliger waren we via Counterparts Travel neergestreken in het guesthouse Besaniya in Mukono. Naast vele gesprekken over de problemen die we overdag in onze projecten tegenkwamen, hadden we ook veel lol. Lenke was altijd de gangmaker in de
potjes Bonanza met andere de vrijwilligers. Verder hadden we een aantal overeenkomsten: we probeerden allebei computeronderwijs op te zetten, op verschillende locaties. We waren enthousiast, maar nog o zo groen vol met ‘witte’  ideeën!

Lenke hield niet van koken. Bij gezamenlijke maaltijden die we bij toerbeurt zelf klaarmaakten, hielp Lenke graag mee in het wassen en snijden, maar van koken en recepten heb ik geen verstand, zei ze.

Lunch in Plot 99 met Jackson, chauffeur, Lenke, Reggie

Nu ruim 2 jaar later staan de zaken er helemaal anders bij. Lenke besloot in 2011 haar baan en huis in België op te zeggen voor een nieuw leven in Uganda. Na een zoektocht en wikken en wegen is het uiteindelijk Plot 99 geworden, Coffeehouse & Lounge in Masaka.
Vanaf het eerste begin heeft ze alles opgezet. De locatie op een heuvel met prachtig uitzicht over de vallei, een keuken, personeel, heerlijke gerechten en alles zoveel als mogelijk gebaseerd op ecologische grondslag (UggoGreen).

Lenke, de duizendpoot in Plot 99

En Lenke? Die is de manager van Ugandees personeel, de duizendpoot in het geheel en bovenal: de bedenker van een heuse menukaart met heerlijke gerechten.

Tijdens ons bezoek ontmoeten we haar op het moment dat tijdens lunchtijd een drukte van belang is op het overdekte terras. Binnen werken een aantal bezoekers, met name Europese vrijwilligers, in alle rust op hun laptop met een gratis WiFiverbinding. Lenke is heel druk en ik ben verrast hoe zij zelf, maar ook haar personeel de zaak tot in de puntjes regelt. Het eten is heerlijk, prima service en ik wil iedereen die Masaka bezoekt, de zaak van Lenke van harte aanbevelen! Zie ook de Tripadvisor

In de dagen die we in Masaka doorbrengen, proberen we alle lunchgerechten uit en halen de verhalen op van die goeie tijd die we met de Besaniya-groep in Mukono hadden. Maar ook over alle moeilijkheden en uitdagingen die we in het (ontwikkelings)werk en in de omgang met Afrikanen ondervinden. We blijven wit en de balans met zwart is als een dans op een evenwichtsbalk.

Een afspraak in Uganda

Het is mei 2013. Na ruim een jaar zet ik voor de 3^e keer voet op Ugandese bodem. Het doel van het bezoek is tweeledig: kijken hoe het staat met de waterpompen die Matendo heeft kunnen realiseren en het bespreken van verdere plannen met Jackson Kasozi, de projectmanager van Matendo in Uganda. Jackson is   tevens onze gastheer tijdens het bezoek..
Ik reis met Kobi, medebestuurslid van Matendo in Nederland.
Tijdens ons verblijf van een kleine 2 weken, reizen we eerst Kibaale, de regio waar het project van Matendo is uitgezet. Daarna bezoeken we Hoima, de residentie van de koning van Buyoro-Kitara. Hier werkt Jackson als Prime Minister, eerste adviseur van de koning. Via Kibaale reizen we tenslotte naar Masaka voor een bezoek aan vrienden.
Hiernavolgend een aantal blogs over mijn belevenissen in Uganda in 2013.

Om 9 uur vertrek

Na een aantal jaren  zou ik beter moeten weten. Maar kersvers uit Nederland en geland in Uganda, trap ik er toch weer in...... afspraken in Uganda.

De laatste dagen voor vertrek naar Uganda is er veel te regelen. Schema’s. Afspraken. Tijd is tijd. Dat gevoel neem je mee in het vliegtuig. Met Jackson is afgesproken dat hij ons met chauffeur ophaalt vanuit The Boma Guesthouse in Entebbe. We moeten op tijd gaan rijden om voor donker in Kibaale te komen.  's Morgens 9 uur is de afspraak. Een paar minuten voor 9 uur staan we klaar. Om 10 over 9 telefoon van Jackson. Het wordt vanwege technische problemen met de auto een uurtje later. Tja, dat kan gebeuren. Even voor tienen weer telefoon: we zijn in de buurt, we zijn er zo. Waar is het ook al weer precies? Om kwart voor 11 weer telefoon: nog 10 minuten en we zijn er hoor. Uiteindelijk rijden ze om half 12 de poort van het guesthouse binnen.
We halen onze schouders op: we hadden het kunnen weten: we zijn in Afrika. 

Het is een lange rit naar Kibaale. De eerste 150 km gaat over asfalt wegen. Dat schiet best lekker op. Maar er zijn vele stops nodig. Voor water of voor air-time (beltegoed). Dan weer voor een bezoek aan een Deense man waar een pakketje afgeleverd moet worden. Die heeft een mooi plekje gevonden met zijn Ugandese vrouw. Ze doen in biogas.

Daarna lunchtime. Na 150 km wordt het asfalt vervangen door onverharde weg. Het is regentijd en het valt niet mee. De rode aarde van Uganda verandert in rode klei.  De auto glibbert van links naar rechts over de weg. Maar de chauffeur is behendig en manoeuvreert deskundig tussen de diepe sporen in de weg en de glibberige massa. Toch is het beter om je blik maar niet al te veel op de weg te hebben. De boda boda’s glibberen ook over de weg. Geregeld vervoeren ze 3 tot 4 personen . Alle weggebruikers proberen het midden van de weg aan te houden, want de zijkanten zijn of met diepe sporen of zo schuin dat je vanzelf van de weg schuift. En aan die uiterste zijkanten zijn voetgangers, mannen, vrouwen, kinderen. Je moet er niet aan denken hoe die geregeld omver gereden worden.

Het landschap is heuvelachtig en zo ook de wegen. Met een stevige auto kun je gemakkelijk tegen de glibberige heuvelachtige hellingen oprijden en door de diepe plassen. De overbeladen, gammele vrachtwagens hebben het er zwaar mee. Zo komen we in een file te staan van zo’n 5 vrachtwagens die de weg blokkeren. Er is een luidruchtige consternatie van veel mannen die het allemaal beter weten. We mogen niet uitstappen en bovendien ziet men ons niet vanwege de zwarte geblindeerde ramen. In deze regio zijn mzungu's nog niet zo veel in beeld en het zou de sfeer alleen nog maar onrustiger maken. Onze chauffeur neemt een kijkje, mengt zich niet in het geruzie en stapt vastberaden in de auto. Het lijkt ons en alle anderen erom heen onmogelijk, maar het lukt! Met 1 kant  door een greppel, we hangen bijna op de zij in de auto en op een haar na langs de gestagneerde vrachtwagens, verlaten we de file.

Na 7 uur rijden bereiken, een kwartier nadat de duisternis is ingevallen Hotel Starlight, Karaguza, in de regio Kibaale.

Een Koning in Uganda

Er zijn veel kanalen waar ik op publiceer over Matendo, maar geregeld vergeet ik mijn eigen blog. Toch wel leuk om hier ook geregeld een update te plaatsen.
Het gaat in dit weblog meer om mijn eigen persoonlijke beleving van de band die ik met Uganda ben aangegaan.
Wil je actueel op de hoogte blijven van project Matendo, kijk dan op:

• Website, laatste nieuws Matendo 
• Fanpage Matendo op Facebook
• 1%Club, dé internationale marktplaats die slimme ontwikkelingsprojecten koppelt aan mensen, geld en kennis. De voortgang van het project voor een waterpomp staat daar beschreven 
• De Nieuwsbrief. Doorgaans brengen we 2x per jaar een nieuwsbrief uit. Lees de laatste uitgave en abonneer je.

Prime Minister

In het afgelopen voorjaar meldde Jackson in een telefoongesprek dat hij een nieuwe functie had aanvaard. En wel: Prime Minister of King Solomon Iguru. Met deze mededeling bracht hij me nogal in verwarring. Ik kon het absoluut niet plaatsen. Koning? Waar, wat en hoe? Uganda is toch een republiek, president Museveni is aan de macht. Praatte Jackson double dutch?? Ik ging op zoek naar informatie op internet en al gauw kwam ik er achter dat Uganda van oudsher is opgedeeld in verschillende koninkrijken. In tijden dat dictators aan de macht waren, zijn de koningen verdreven. Maar de koningshuizen bleven bij de bevolking een belangrijke reputatie behouden. In 1995 zijn er 4 koninkrijken in ere hersteld en het koninkrijk Bunyoro-Kitara, West Uganda, is nu het meest actief. Voor Jackson is het aanbod voor deze functie een prachtige bevestiging op al zijn inspanningen die hij jarenlang onder moeilijke omstandigheden heeft verricht.
Lees meer over wat het Koninkrijk betekent bij Laatste Nieuws.

Jackson is voor de coördinatie van het project Matendo van essentieel belang. Hij levert de gegevens aan die wij nodig hebben om een project in te dienen bij bijvoorbeeld de 1%Club en coördineert de uitvoering. We zijn heel tevreden over hoe we de eerste waterpomp hebben gerealiseerd. Dat was mede te danken aan de rol van Jackson. Nu is hij in veel groter verband actief betrokken bij het ontwikkelingswerk. De regio Kibaale valt onder het gebied van het Koninkrijk, maar is een relatief klein onderdeel.

Koning Solomon Iguru in traditionele kleding

De laatste keer dat ik Jackson sprak door de telefoon, zat hij in een matatu (een plaatselijke taxi waar ik al veel overgeschreven heb). Hij vertelde ook dat zijn inspanning voor His Majesty vrijwilligerswerk is en we moeten ons geen luxe bolide voorstellen waar hij in rondgereden wordt. Het is geen paleis waar hij in woont en werkt, maar een gewone kantooromgeving.
Toch, als ik het plaatje zie van Koning Salomon Iguru, fantaseer ik toch wel het een en ander.

Bezoek aan Bea

Momenteel reist Jackson de wereld rond als 1e adviseur aan de zijde van His Majesty (zoals hij hem noemt). Nederland zit ook in de planning. Wanneer is niet duidelijk, maar de link die er intussen met Nederland is gegroeid, is de moeite waard. Jackson: jullie hebben toch ook een koningin, kun je daar een bezoekje mee regelen? 

Is het een grapje? Op dit moment kan ik het geheel nog niet goed inschatten. Maar we zullen een leuk bezoek organiseren als het zover is. Met of zonder koning of koningin.

Voortgang waterproject

Op dit moment zitten we even in de wachtstand. We kunnen zo van start met het realiseren van een nieuwe waterpomp, in een nabijgelegen dorp in Kibaale. Maar eerst willen we afspraken over de coördinatie. Misschien kunnen we dit jaar nog zaken doen met Jackson als hij Nederland bezoekt. In februari 2013 zullen Kobi en ik, als bestuursleden van Matendo,  in elk geval Uganda bezoeken.

Matendo Waterproject in regio Kibaale

Waterfilters
Van het bedrijf Tulip Waterfilters kregen we waterfilters mee om te kijken of Matendo een rol in verspreiding in de regio Kibaale kan krijgen. De actieve koolkern in het waterfilter, neutraliseert de smaak van het water en verwijdert bacteriën. Hierdoor hoeft drinkwater niet meer gekookt te worden. Het is een eenvoudige, doeltreffende oplossing en gaat een jaar mee in een gezin van acht kinderen (1 filter levert 7.000 liter schoon drinkwater; vier tot vijf liter per uur.).
De waterfilters worden in Nederland (Europa) aan de man gebracht. Ook in onze westerse wereld is het een handig apparaat. Je kunt het meenemen op vakantie of in je zeilboot. Alle watersoorten zijn namelijk geschikt om te filteren, van vijver tot verontreinigde rivier/meer. Bovendien kan een waterfilter een nuttig onderdeel zijn van een survivalpakket in ieders huishouden.
Het bedrijf Tulip Waterfilter werkt samen met verschillende hulporganisaties in Afrika. Voor ieder filter dat verkocht wordt, doneert het bedrijf een filter aan een hulporganisatie in Afrika. De hulporganisatie zorgt voor verspreiding van de filters in combinatie van voorlichting over de noodzaak van schoon drinkwater.

Aan verschillende sleutelfiguren uit de gemeenschap rondom het Trainingscentrum van Matendo, hebben we de filters gedemonstreerd en overhandigd. Zoals aan de voorzitter van het watercomité van Ngangi, aan het ingenieursbureau die de waterbron gaat uitvoeren, aan de dominee en verschillende andere personen die een leidende taak hebben in de gemeenschap.
Het ingenieursbureau was zeer geïnteresseerd en we spraken af dat we hen rechtstreeks in contact brengen met het Tulipbedrijf in Nederland.

De waterbron 
De activiteiten die we voor Matendo in Nederland opzetten, zullen projectgewijs uitgevoerd worden. Zo besloten we om de bouw van een waterbron voor bewoners van het dorp Ngangi verder uit te werken.
De bewoners hadden speciaal voor ons een bijeenkomst georganiseerd en lieten vol trots hun voorbereidingen zien. Zo was er al een begin gemaakt met:

• het uitgraven van een boorgat
• het samenstellen van een watercomité, bestaande uit inwoners van de gemeenschap. Het comité heeft als taak de bron te beheren en is verantwoordelijk voor het onderhoud en kleine reparaties
• het stukje land af te kopen waar de bron wordt uitgegraven. Dit laatste is belangrijk om te voorkomen dat de landeigenaar zich het water niet particulier toe-eigent.

Het was leuk om de vrouwen, die geportretteerd waren in de Nieuwskrant van Groningen, te ontmoeten.
We maakten van de gelegenheid gebruik om tijdens de bijeenkomst een waterfilter te demonstreren en te overhandigen aan het hoofd van het watercomité. (filmpje).

De projectbeschrijving van de waterbron is beschikbaar. We proberen zo spoedig mogelijk het geld bij elkaar te krijgen door middel van particuliere giften en fondsen.

Nemen en geven

Met een geleende auto en Robert als personal driver, reizen we naar het Kibaale District. Dit ligt ongeveer 225 km van Kampala. De afstand in kilometers is niet indrukwekkend, maar voor het afleggen van zo'n afstand moet je al gauw vijf tot zes uur rekenen. Voordat je Kampala uit bent, ben je al snel anderhalf uur verder. De hoofdweg van Kampala naar Fort Portal is het laatste jaar een eind verder geasfalteerd dan voorheen. Dat schiet dan wel weer lekker op.

Foto's en kleren
Het huis waarin we verblijven, heeft Jackson als oudste zoon, geërfd van zijn ouders. Het is een prachtig huis, maar heeft geen stromend water en elektriciteit.

Tijdens mijn vorige verblijf maakte ik van verschillende buren familieportretten. Deze liet ik afdrukken, in lijstjes gedaan en tijdens dit bezoek bracht ik ze rond. Onder het mom van: ik neem iets van jullie (jullie beeltenis), maar wil daar ook iets voor teruggeven. Het valt dan weer op dat ondanks de armoede en gezondheidsproblemen (Hiv/Aids), men zo vrolijk is. Blije gezichten, gelach, spelende kinderen die lol hebben met een rollende fietsband of een bal gemaakt van plastic zakjes.


Van de kinderkleren, die we meenamen vanuit Nederland, maken we per familie evenredige stapeltjes. Na ons vertrek heeft Jackson de kleren naar zijn buren en andere families gebracht.
We waken ervoor om zelf de rijke mzungus uit te hangen, die alleen maar komen 'geven'.

Weerzien oude bekenden

Ugandeze lunch in Mukono

Familiebezoeken
Bij de familie van Jackson worden we hartelijk ontvangen. In Mukono genieten we van een uitgebreide, Ugandeze lunch en maken kennis met de kinderen en kleinkinderen.

We worden ook uitgenodigd voor een lunch c.q party bij de familie waar Robert voor werkt. De heer des huizes werkt als topfunctionaris bij het ministerie. De levensomstandigheden waarin deze familie woont en leeft, staan in schril contrast met wat ik tot nog toe gezien heb in Uganda. Vol trots rijdt Robert ons door de poort, die automatisch opengaat als we ervoor staan. Het is een kasteel van een huis, met veel bijgebouwen en een zwembad. Binnen zijn marmeren vloeren, een mega-flatscreen, kinderen spelen op gameboys. In de kast met souvenirs staan ook de klompen en het mannetje/vrouwtje uit Edam.... Meneer is al heel vaak op doorreis op Schiphol geweest.

Lenke
In Kampala ontmoeten we Lenke. Met haar heb ik tijdens mijn verblijf in 2010 in Besaniya gewoond en samengewerkt. Na haar verblijf als vrijwilliger is Lenke teruggekeerd naar België. Maar intussen heeft ze daar huis en haard verkocht en probeert ze een bestaan op te bouwen in Uganda. Zie hiervoor haar weblog Uganda in de mist.
Na een uitgebreide koffiesessie in de stad, reist Lenke met ons mee terug naar Katooke, een buitenwijk van Kampala, waar we verblijven in het huis van Jackson. In het kleine huisje is geen elektriciteit en water. Maar tijdens het werk aan een ontwikkelingsproject vind ik het goed om aan de lijve te ervaren hoe het merendeel van de bevolking zich redt. Daarom verkiezen we deze accommodatie tijdens ons verblijf in Uganda.
Met kaarslicht en een biertje (dat ongekoeld ook best wel smaakt), hebben we een heel gezellige avond met elkaar.

Geoffrey

Het afgelopen jaar heb ik van verschillende mensen waar ik contact mee onderhoud, de vraag gehad Please, bring me a laptop. Een vrij standaard antwoord is dan in de sfeer van dat ik die niet op mijn rug heb groeien. Maar als ik er dan toch eentje op de kop heb getikt, is de keuze heel lastig aan wie of aan welke organisatie ik die moet schenken.  Ik besloot om de tweedehands laptop, te geven aan Geoffrey, de computerleraar van de meisjesschool Maria Goretti waar ik gewerkt heb. In het Colin Hotel in Mukono maak ik een afspraak met hem. Hij is flink gelovig en prijst mij, maar vooral De Heer die zijn gebeden heeft verhoord. Ik laat hem graag in zijn overtuiging dat het de sturing van God is en niet de goedgevigheid van mij.

Dat geven blijft ongemakkelijk, het houdt de ongelijkheid in stand, verwachtingen, afhankelijkheid.

Charles
Tijdens mijn verblijf in 2010 ontmoette ik Charles als Ugandees coördinator van vrijwilligers. Naast zijn werk als loanofficer in het microfinancieringsproject Sypo, is Charles de steun en toeverlaat van menig vrijwilliger. Hij was vroeger journalist en vanuit die professie vroeg ik hem in 2010 een paar dagen mee te gaan naar het Kibaale District. Zo maakte Charles ook kennis met Jackson en het project Matendo. Middels interviews met families en jongeren, maakte hij een portretverslag van de levensomstandigheden in Kibaale.

Het was een vrolijk weerzien op de terras van het welbekende Paradise Hotel in Mukono.
Charles begeleidt nog steeds vrijwilligers, met name vanuit Nederland en België, die via Counterparttravel worden uitgezonden. We bespraken de mogelijkheden om vrijwilligers ook in te zetten voor het Matendo project in Kibaale. Vrijwilligers kunnen er binnenkort al aan de slag bij de opstart van de trainingen in het Vocational Training Center van Matendo.

Even terug in Uganda

Na ruim en jaar land ik weer op de rode aarde van Uganda.
Ik reis met Kobi en deze keer is er een strak programma dat afgewerkt moet worden. Het verblijf zal maar voor 14 dagen zijn. We bezoeken veel mensen, discussiëren over de voortgang van Matendo en de activiteiten die we in Nederland voor ogen hebben. We reizen naar het Kibaale District om de waterfilters uit te zetten en om de situatie omtrent de watervoorziening te bekijken. In het programma is ook een bezoek aan de stad Fort Portal opgenomen voor een hike in de Rwenzori's.

Robert, de zoon van Jackson, is onze 'personal driver' voor de grotere afstanden, die we afleggen. Hij werkt als privéchauffeur voor de familie van een hoge ambtenaar van de regering. Deze familie beschikt over meerdere auto's en om mzungus te rijden, kan hij geregeld een auto lenen uit het wagenpark van deze rijke familie.

Traffic jams
Desondanks neemt het reizen in Uganda veel tijd in beslag. Ook met een goeie 4wheeldrive sta je in en rondom Kampala voortdurend vast in het verkeer. Je hoort iedereen klagen over de jam maar het lijkt een uitzichtloze situatie.  De overheid onderneemt wel pogingen om het verkeer te reguleren.

Zo verschijnen er op sommige drukke kruispunten verkeerslichten. Dit blijken ook verkoopbare attributen te zijn. Zo hoorde ik van een ambtenaar van de gemeentelijke overheid van Kampala, dat binnen een week na plaatsing van de stoplichten, deze er al afgesloopt waren. Ze brengen flink geld op door verkoop in  een land als bijvoorbeeld Kenia.  De stoplichten die sinds kort geïnstalleerd zijn, worden op een ingenieuze manier vastgemaakt en hebben een beveiligingscode. Naast inzet van verkeerslichten, wil men het aantal matatu's (de welbekende taxibusjes in Uganda) drastisch inkrimpen. Ze moeten plaats gaan maken voor grotere bussen. Hier is dan nog wel een slag te winnen met de ontelbare particuliere beheerders van de matutu's. Op een redelijk eenvoudige manier verdienen ze een aardig inkomen aan deze vorm van public transport.

Als je haast hebt, is een boda boda een goede uitkomst. De jongens laveren met hun brommers zelfverzekerd tussen de dampende matatu's en auto's en we nemen de risico's voor lief. Ik heb hier in vorige blogs al menig lofzang over geuit.